Ekonomia ikusezina
Ekonomia tradizionalak pentsarazten digu dena merkatuaren inguruan dagoela: enpresak, soldatak, erosketak eta salmentak. Baina hori izebergaren punta baino ez da.
Azpian ekonomiaren beste zati handi bat dago, ia ikusten ez dena: zaintzak, etxeko lanak eta eguneroko bizitzari eusten dioten harremanak.
Ekonomia feministak errenta zabalduaren fluxu zirkularraren kontzeptua erabiliz azaltzen du hori: merkatuan dabilen dirua ez ezik, diru hori etxekoen unitateen barruan ongizate nola bihurtzen den ere kontatzen du.
Erreprodukzio sozialeko espazio hori gabe (zaintzea, janaria prestatzea, garbitzea, haztea, gaixoak zaintzea), sistema ekonomikoak ezingo luke funtzionatu.
Oinarrizko hurrengo bost gakoei esker, eguneroko bizitzari eusten dion “ekonomia ikusezinak” benetan nola funtzionatzen duen uler daiteke.
1. “Gizaki unibertsalaren” mitoa (ZBGHh)
Ekonomia klasikoak gizabanako erabat independenteak balira bezala irudikatzen ditu pertsonak, inor behar izan gabe bizitzeko eta lan egiteko gai direnak.
Baina eredu horrek, berez, ZBGHh izeneko pertsona mota jakin bat ordezkatzen du:
Zuria, Burgesa, Gizonezkoa, Heldua eta Heterosexuala.
Eredu horrek esan nahi du pertsona horrek dirua ekoizteko bakarrik jardun dezakeela, beste norbait bere oinarrizko beharrak (janaria, garbiketa, zaintza, etab.) betetzen ari delako, normalean emakume bat.
Horregatik, ekonomia feministak dio “gizaki unibertsal” hori ez dela erreala, pribilegioak eta mendekotasuna ezkutatzen dituen fikzioa baizik.
Gure aldarrikapena:
- Homo economicus-aren eredu androzentrikoa haustea eta gorputzen, beharren eta mendekotasunen aniztasuna onartzea.
- Zaintza-lana funtzionamendu ekonomikorako jarduera nagusia dela onartzea, bai sozialki bai politikoki.
- Interdependentzian oinarritutako politika publikoak eraikitzea, ez norbanako buruaskiaren fikzio neoliberalean oinarritutakoak.
2. Agertzen ez den BPGd-aren % 32
BPGk (Barne Produktu Gordina) herrialde baten aberastasuna neurtzen du, baina diruarekin ordaintzen dena bakarrik zenbatzen du.
Horrek paradoxa bat sortzen du: 2014az geroztik, BPGk legez kanpoko jarduerak barne hartzen ditu, hala nola droga-trafikoa, baina ez du barne hartzen ordaindu gabeko etxeko lana. Euskal Autonomia Erkidegoan, esaterako, lan ikusezin hori BPGren % 32,4 inguru dela kalkulatu da.
Neurtzeko, Satelite Kontuak izeneko tresnak erabiltzen dira, lan horiek ordainduko balira zenbat balioko luketen kalkulatzen dutenak.
Hiru modutan kalkula daiteke:
- Ordezkapen orokorra: zenbat kostatuko litzateke etxeko lan guztiak egingo lituzkeen norbait kontratatzea?
- Ordezkapen espezializatua: zeregin bakoitza lanbidearen arabera ordaintzea (sukaldaria, garbitzailea, zaintzailea, etab.)
- Aukera-kostua: zaintzen duen pertsonak zenbat diru irabazten duen merkatuan lan egiten ez duenean.
Gure aldarrikapena:
- Etxeko lanak eta zaintza-lanak adierazle ekonomiko ofizialetan sartzea.
- Ugalketa-lana ekonomikoki aitortzea, hori gabe merkatuak ez lukeelako lan-indarrik izango.
- Emakumeen doako lanari buruzko sistemari eusteari uztea.
3. Kapitalaren eta bizitzaren arteko gatazka
Bada egiturazko arazo bat, kapitalaren balorizazioaren eta bizitzaren jasangarritasunaren arteko gatazka deritzona.
Hitz gutxitan esanda: sistema ekonomikoa etekinak maximizatzen saiatzen da, pertsonek eta naturak benetako mugak eta beharrak dituzten bitartean.
Amaia Pérez Orozco ekonomialariak azaldu duenez, onura ekonomikoa bizitzaren higaduraren kontura lortzen da askotan.
Soldatak txikiak direnean edo zerbitzu publikoak falta direnean (haurtzaindegiak, osasuna, mendekotasuna), aparteko lana etxeetan egiten da, batez ere emakumeek egiten dute.
Sistemaren arazoak xurgatzen dituen “koltxoi ikusezin” gisa jokatzen dute.
Gure aldarrikapenak:
- Bizitzaren iraunkortasuna kapitalaren metaketaren gainetik jartzea.
- Soldata duinak, zerbitzu publikoak eta gizarte-eskubideak bermatzea, zaintzak ez daitezen soilik etxekoen unitateetara eraman.
- Denbora, aberastasuna eta zaintza-lana errotik birbanatzea Estatuaren, merkatuaren eta gizonen eta emakumeen artean.
4. Zergatik ez da beti “orokorra” 24 orduko greba bat?
Tradizionalki, greba orokorra zen lantegiak eta enpresak gelditzen zirenean.
Baina mugimendu feministak zerbait garrantzitsua erakutsi zuen: fabrikak gelditzen badira, baina zaintzak funtzionatzen jarraitzen badu, sistemak martxan jarraituko du.
Horregatik, Emakumearen Nazioarteko Eguneko greba feministek honako hauek ere gelditzea planteatzen dute:
- Etxeko lanak
- Zaintzak
- Kontsumoa
Emakumeek lan ikusezin hori egiteari uzten diotenean, berehala nabaritzen da, eguneroko bizitzaren zati handi bat horren mende baitago.
Gure aldarrikapenak:
- Zainketa-lana lan politiko eta ekonomiko gisa aitortzea.
- Grebaren kontzeptua zabaltzea, zaintzak, kontsumoa eta etxeko lanak barne hartzeko.
- Eguneroko bizitzari eusten diotenen botere estrukturala ikusaraztea.
5. Aurrekontu publikoak ez dira neutralak
Estatuaren diruak neutrala dirudi, baina gizonei eta emakumeei modu ezberdinean eragiten die. Adibidez, osasunean, hezkuntzan edo gizarte-zerbitzuetan murrizketak daudenean, lan hori ez da desagertzen: etxeetara itzultzen da. Eta normalean emakumeek hartzen dute beren gain.
Hori saihesteko, genero-ikuspegia duten aurrekontuak daude, honako hauek bilatzen dituztenak:
- Gastu publikoak genero bakoitzari nola eragiten dion aztertzea
- Aurrekontuak desberdintasuna handitzea saihestea
- Zainketen erantzukizuna hobeto banatu estatuaren, merkatuaren eta familien artean
Gure aldarrikapenak:
- Aurrekontu publikoak genero-ikuspegiz aplikatzea administrazio guztietan.
- Masiboki inbertitzea zainketa-zerbitzu publikoetan.
- Ongizatearen pisua emakumeen gorputzen gainetik jartzen duten austeritate-politikekin amaitzea.