Feminismoa mugimendu politiko gisa

Feminismoa ez da ideologia bat gehiago, ez da moda bat, ezta sare sozialen joera bat ere: mugimendu politiko bat da, eta mendeak daramatza patriarkatuari aurre egiten. Frantziako Iraultzaz geroztik, emakumeok borroka egin behar izan dugu emakumeak izateagatik bakarrik ukatzen zaizkigun eskubideen alde. Ez gara eskean ibili, konkistatu egin dugu.

Feminismoaren historia olatu handietan banatzen da, bakoitza aurrekoa baino indartsuagoa:

Lehen olatua: Frantziako Iraultza (XVIII – XIX mendeak)

Aurreko garaietan — batez ere Errenazimenduan — pentsamendu feministaren aurrekariak egon arren, feminismoaren lehen formulazio modernoa mugimendu politiko gisa XVIII. mendearen amaieran agertu zen. Garai hartan, zenbait egile zalantzan jartzen hasi ziren emakumeen ikusezintasun soziala eta mendekotasuna.

Aurrekari horien artean Christine de Pizan nabarmentzen da, ‘La ciudad de las damas’ (1405) lanaren egilea, emakumeen balio intelektual eta moralaren defentsan aitzindaria.

Hala ere, feminismo modernoaren benetako abiapuntua Frantziako Iraultzaren testuinguruan kokatu ohi da. 1789an Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena aldarrikatzea mugarri izan zen herritartasunaren eta eskubide unibertsalen ideiarentzat, baina kanpoan utzi zituen emakumeak. Bazterketa horrek lehen erantzun feminista antolatuak eragin zituen.

Olympe de Gougesek 1791n Emakumearen eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena argitaratu zuen, ideal iraultzaileen eta emakumeen bazterketaren arteko kontraesana salatuz. Era berean, Mary Wollstonecraftek ‘Emakumeen eskubideen errebindikazioa’ (1792) lanean, emakumeen hezkuntza eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasun arrazionala defendatu zituen.

Lehen olatu horretan, feminismoak oinarrizko eskubide zibilak aldarrikatu zituen nagusiki, besteak beste:

• Gizonen eta emakumeen arteko berdintasun juridikoa
• Ezkontza-eskubideak eta ondorengotzari buruzkoak
• Hezkuntzarako eta lanbide-heziketarako sarbidea
• Lanerako eskubidea
• Emakumeen sufragioari buruzko lehen planteamenduak

Garai honetako pertsonaia nabarmenen artean François Poullain de la Barre, Mary Wollstonecraft, Olympe de Gouges, Émilie du Châtelet eta Harriet Taylor daude.

Bigarren olatua: mugimendu sufragista (XIX – XX. mendeak)

Bigarren olatu feminista 1848 eta 1960ko hamarkada artean garatu zen gutxi gorabehera, eta eskubide politikoen aldeko borroka du ardatz nagusi, batez ere botoa emateko eskubidea.

Aro hau bultzatu zuen une garrantzitsu bat Londresen 1840ko Esklabotzaren aurkako Munduko Biltzarra izan zen. Hara joan ziren hainbat delegatu estatubatuar parte-hartze publikotik kanpo utzi zituzten emakumeak izateagatik. Esperientzia horrek lehen topaketa feminista handiaren antolaketa bultzatu zuen.

1848an Seneca Fallseko Konbentzioa antolatu zen, sufragismoaren sorrera formaltzat hartzen dena. Bertan idatzi zen Sentimenduen Adierazpena, AEBetako Independentzia Adierazpenean inspiratua, non emakumeek jasaten zituzten desberdintasun legal, sozial eta erlijiosoak salatzen ziren.

Etapa horretan, feminismoa hainbat mugimendu politiko eta sozialekin lotzen da, sozialismotik hasi eta anarkismoraino. Flora Tristán bezalako egileek emakumeen emantzipazioaren eta langile-klasearen liberazioaren arteko harremana defendatu zuten.

Aldi horretako lorpen handienetako bat emakumeen boto-eskubidearen pixkanakako konkista izan zen. Zeelanda Berria izan zen lehen herrialdea 1893an, eta XX. mendean zehar beste herrialde batzuek jarraitu zioten. Estatuan 1931n lortu zen, Clara Campoamor diputatuaren ahaleginari esker.

Botoa emateaz gain, aldi horretan emakumeak eskubide sozial eta zibil berriak lortzen hasi ziren:

• Lan egiteko eta soldata jasotzeko eskubidea
• Jabetza eskuratzea
• Goi-mailako hezkuntzarako sarbidea
• Parte-hartze handiagoa bizitza kulturalean eta politikoan
• Aurrerapenak jaiotza-tasaren kontrolean

Aldarrikapen horiek aldaketa kulturaletan ere islatu ziren, hala nola janzteko modu berrietan edo emakumeen autonomia handiagoa sinbolizatzen zuten bizimoduetan.

.Hirugarren olatua (XX. mendearen amaiera – XXI. mendea)

1960ko hamarkadatik aurrera feminismoaren aro berri bat sortu zen, garaiko gizarte-mugimenduei lotua: eskubide zibilen aldeko borrokak, ikasleen mugimendua eta gerraren aurkako protestak.

Fase honetan feminismoa politikoki antolatzen da eta teoria konplexuagoa garatzen du, hainbat korronte sortuz, hala nola feminismo erradikala, feminismo sozialista edo feminismo materialista.

Etapa honetarako funtsezko aurrekari intelektuala Simone de Beauvoirren ‘Bigarren sexua’ (1949) lana izan zen, ondorengo pentsamendu feministan eragin handia izan zuena. Liburu horretan, gizarteak historikoki emakumeen mendekotasuna nola eraiki zuen aztertu zuen Beauvoirrek, eta feminismoaren esaldirik eraginkorrenetako bat formulatu zuen: «Ez da emakume jaiotzen, emakume izatera iristen da». Bere hausnarketak bidea ireki zien hurrengo hamarkadetako feminismoa markatuko zuten genero-rolen eraikuntza sozialari buruzko eztabaidei.

Mugimendua berpizteko beste funtsezko lan bat Betty Friedanen ‘Feminitatearen mistika’ (1963) izan zen. Estatu Batuetako klase ertaineko emakume askoren ondoeza salatu zuen, emazte eta amen zeregin esklusibora konfinatuta baitzeuden.

Etapa horretan, pentsamendu feministaren funtsezko kontzeptuak jendarteratzen dira, patriarkatua, esaterako, eta mugimenduaren eragin handienetakoa duen lelo bat formulatzen da: «Pertsonala politikoa da», esperientzia pribatu asko — hala nola ezkontza, sexualitatea edo etxeko lana — botere-egitura sozialek erabat baldintzatuta zeudela adierazten zuena.

Garai hartako feminismoak lege- eta gizarte-aldaketa garrantzitsuak ere bultzatu zituen, besteak beste, amatasun-baimenak, haurdunaldiko lan-babesa, etxeko indarkeriaren aurkako legeak eta bortxaketari eta sexu-indarkeriari buruzko eztabaida publikoa, bai eta antisorgailuak eskuratzearen defentsa eta abortuaren legeztatzea ere.

Pentsalari eta aktibista nabarmenen artean Simone de Beauvoir, Betty Friedan, Kate Millett, Shulamith Firestone, Angela Davis, Gayle Rubin, Christine Delphy, Kimberlé Crenshaw eta Marcela Lagarde daude.

Laugarren olatua (XX. mendearen amaiera – gaur egun)

XX. mendearen amaieratik, eta bereziki XXI. mendetik, feminismoa etapa berri batean sartu da, mugimenduaren globalizazioak eta gizarte-mobilizaziorako teknologia digitalen erabilerak markatuta. Era guztietako indarkeria matxistaren aurkako borroka ere garai honetako ezaugarria da.
Sare sozialetan oso agerikoa den belaunaldien arteko aktibismoa da olatu honen ezaugarria, mugimenduaren irismena zabaltzea eta hainbat herrialdetan borroka feministak lotzea ahalbidetu duena.

Egungo aldarrikapenek honako hauek biltzen dituzte:

• Genero-indarkeriaren eta feminizidioen aurkako borroka
• Benetako berdintasuna lan-eremuan
• Soldata-arraila
• Sexu- eta ugalketa-eskubideak
• Genero-estereotipoen eta rolen kritika
• Pobreziaren feminizazioa ikusaraztea

Gainera, feminismo garaikideak desberdintasunak ikuspegi sozial, ekonomiko eta kulturaletatik aztertzen dituzten hainbat korronte eta ikuspegi garatu ditu.
Etapa honetako unerik eraginkorrenetako bat #MeToo mugimenduaren hedapen globala izan zen, Tarana Burke aktibistak 2006an hasi eta 2017an nazioartean ezagun egin zena.

#MeToo eta feminizidioen aurkako beste mugimendu batzuk, hala nola Argentinako Ni Una Menos edo Indiako protestak, mobilizazio feministaren ziklo global baten parte dira XXI. mendean.

Sare sozialei eta aldarrikapenen nazioarteko hedapenari esker, borroka horiek nazioz haraindiko dimentsioa hartu zuten, eta emakumeen aurkako indarkeria eskala globaleko arazo politiko eta sozial gisa ikusarazten lagundu zuten.

Borrokak aurrera jarraitzen du

Feminismoa erresistentzia, antolaketa eta ekintza zuzena da. Orain, Interneti eta sare sozialei esker, mundu mailako borroka da. Ez dugu mesederik eskatzen: justizia, askatasuna eta erabateko autonomia eskatzen dugu. Martxa bakoitza, salaketa bakoitza, berreskuratzen dugun espazio bakoitza zapaltzen gaituen patriarkatuaren aurkako kolpea da.

Feminismoa iragana, oraina eta etorkizuna da. Indar horrek desberdintasun- eta indarkeria-mendeak desafiatzen jarraitzen du, eta ez da geldituko guztiok berdintasunean eta duintasunez bizitzeko aukera izan arte.